Τι είναι τελικά το coaching (και τι δεν είναι)
Το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων που έχω συναντήσει έχει μια λανθασμένη εικόνα για το τι είναι το coaching.
Για κάποιο λόγο, υπάρχει η προσδοκία ότι ο coach θα δώσει τις απαντήσεις. Ότι «ξέρει». Ότι έχει έτοιμες λύσεις για όλα όσα μας απασχολούν.
Με άλλα λόγια, ότι θα μας σώσει.
Αναζητούμε έναν σωτήρα.
Δεν είμαι βέβαιος από πού ξεκινά ακριβώς αυτό, αλλά αν παρατηρήσουμε την κουλτούρα μας, θα δούμε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: τη μεταφορά ευθύνης. Την ανάγκη για κάποιον «από πάνω» που θα οδηγήσει, θα αποφασίσει, θα αναλάβει.
Η ευθύνη, όμως, είναι βαριά. Και συχνά δεν την αντέχουμε.
Έτσι, είναι πιο εύκολο να πιστέψουμε ότι:
- φταίει το σύστημα
- φταίει η δομή
- φταίει κάποιος άλλος
Δεν το γράφω επικριτικά. Το γράφω παρατηρητικά.
Γιατί αυτό συγκρούεται με το coaching
Όταν κάποιος περιμένει από έναν coach να του δώσει τη λύση, στην πραγματικότητα ζητά κάτι πολύ συγκεκριμένο:
Να του πάρει την ευθύνη.
Όχι από κακή πρόθεση, αλλά από ανάγκη.
Ανάγκη για ανακούφιση.
Αν αυτό συνέβαινε, τότε:
- θα δημιουργούσε εξάρτηση
- η προσωπική ελευθερία θα μειωνόταν
- η εσωτερική μας δυναμική θα παρέμενε ανεκμετάλλευτη
Και αν τελικά η «λύση» δεν δούλευε; Πολύ πιθανό να έφταιγε… ο coach.
Γνωστό μοτίβο.
Τότε γιατί υπάρχει το coaching;
Είναι λογικό να μπερδευόμαστε. Σε πολλούς τομείς της ζωής μας, ένας ειδικός μας δείχνει πώς.
Στο γυμναστήριο, ένας trainer μας δείχνει στάση σώματος, τεχνική, πρόγραμμα. Άρα γιατί να μη μας πει κάποιος τι να κάνουμε και στη ζωή μας;
Η διαφορά είναι απλή αλλά θεμελιώδης:
Το σώμα έχει μηχανική. Η ζωή έχει επιλογή.
Και η επιλογή δεν μεταβιβάζεται χωρίς κόστος.
Η ουσία του coaching
Στο πρόγραμμα που παρακολούθησα, υπήρχε μια φράση που συμπύκνωνε όλη τη φιλοσοφία του coaching:
Ο πελάτης είναι ο μοναδικός υπεύθυνος, ο μοναδικός ικανός και άξιος να αξιοποιήσει το μέγιστο των δυνατοτήτων του.
Αυτή η ευθύνη, όμως, δεν είναι αφηρημένη. Δεν αφορά απλώς στόχους ή επιδόσεις. Αφορά τον τρόπο που επιλέγουμε να ζούμε τη ζωή μας.
Όταν μιλάμε για ευθύνη, δεν μιλάμε για “να τα κάνω όλα τέλεια”. Μιλάμε για το πώς θέλω να υπάρχω μέσα στη ζωή που ζω.
Γι’ αυτό και μία από τις πιο βασικές ερωτήσεις στο coaching είναι:
«Μετά τον θάνατό σας, για ποιο πράγμα θα θέλατε να σας θυμούνται;»
Ακούγεται βαριά. Αλλά είναι βαθιά ανθρώπινη.
Μας θυμίζει κάτι απλό και αδιαπραγμάτευτο: Έχουμε μία ζωή.
Μία διαδρομή. Ένα πεδίο επιλογών.
Και το τι θα κάνουμε με αυτό δεν μπορεί να το αποφασίσει κανείς άλλος για εμάς.
Τι προσφέρει τελικά το coaching
Όχι απαντήσεις. Όχι οδηγίες ζωής.
Προσφέρει χώρο και ερωτήσεις.
Χώρο για να σταθούμε. Ερωτήσεις για να δούμε καθαρά. Και την ευθύνη που έτσι κι αλλιώς μας ανήκει, πίσω στα χέρια μας.
Τι είναι τελικά το coaching στην πράξη
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη γύρω από το coaching είναι η ιδέα ότι πρόκειται για κάτι αόριστο ή, στον αντίποδα, για μια αυστηρή συνταγή.
Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση.
Το coaching διαθέτει εργαλεία και δομές. Υπάρχουν μοντέλα όπως το GROW, το SMART, το Wheel of Life και πολλά άλλα, που λειτουργούν ως πλαίσια σκέψης. Βοηθούν να δομηθεί μια συζήτηση, να ξεκαθαριστεί ένας στόχος, να φωτιστούν επιλογές.
Όμως τα εργαλεία αυτά δεν είναι η ουσία. Είναι εύπλαστα.
Είναι σαν χάρτες. Χρήσιμοι για προσανατολισμό, αλλά δεν περπατούν τη διαδρομή για εσένα.
Δεν εφαρμόζονται μηχανικά, ούτε έχουν την ίδια μορφή για όλους. Δεν είναι checklists που αν τις ακολουθήσεις, θα πετύχεις.
Ένα μοντέλο μπορεί να προσαρμοστεί, να σπάσει, να παρακαμφθεί ή και να εγκαταλειφθεί, αν δεν εξυπηρετεί τον άνθρωπο που βρίσκεται απέναντι.
Γιατί στο coaching ο άνθρωπος προηγείται του εργαλείου, και όχι το αντίστροφο.
Τα εργαλεία υπάρχουν για να υποστηρίζουν τη σκέψη, όχι για να την αντικαθιστούν. Για να ανοίγουν δρόμους, όχι για να τους επιβάλλουν.
Ένας coach που κολλάει στο εργαλείο, χάνει τον άνθρωπο. Και τότε το coaching παύει να είναι ζωντανή διαδικασία και γίνεται τεχνική.
Και κάπου εκεί, χωρίς οδηγίες και χωρίς σωτήρες, αρχίζει η πραγματική εργασία.