Ταύτιση: Είμαστε οι επιτυχίες και οι αποτυχίες μας;

Πώς μας επηρεάζει η ταύτιση από μικρή ηλικία

Από μικρή ηλικία μπορούμε να επηρεαζόμαστε από έναν ήρωα, έναν διάσημο, μια «περσόνα» ή ακόμη και μια ιδέα. Μέσα από αυτά μπορεί να προσπαθούμε να αναδείξουμε μια πλευρά του εαυτού μας, να ξεχωρίσουμε ανάμεσα σε φίλους και γνωστούς ή απλώς να νιώσουμε ότι ανήκουμε κάπου.

Καθώς μεγαλώνουμε, η ταύτιση μπορεί να πάρει διαφορετικές μορφές. Μπορεί να ταυτιζόμαστε με τους στόχους μας, τα όνειρά μας, τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες μας. Το ερώτημα είναι κατά πόσο αυτή η ταύτιση μας προσφέρει κάτι ή αν τελικά στέκεται εμπόδιο στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας.

Πόσο ασυνείδητα ταυτίζουμε την επιτυχία ή την αποτυχία με αυτό που πραγματικά είμαστε;

Στη ζωή μας πολλές φορές ταυτιζόμαστε με τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες μας, με τους στόχους, τα έπαθλα, την οικονομική μας κατάσταση ή και την επαγγελματική μας καταξίωση. Μπορεί να δημιουργούμε μια εικόνα για τον εαυτό μας που στρέφεται γύρω από αυτά που πετυχαίνουμε ή δεν καταφέρνουμε, είτε μέσα από τον ρόλο του επιτυχημένου είτε μέσα από εκείνον του αποτυχημένου.

Αυτή η εικόνα μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, ιδιαίτερα μέσα στο κοινωνικό μας περιβάλλον. Αξίζει, όμως, να αναρωτηθούμε πόσο από αυτή την εικόνα παραμένει όταν βρισκόμαστε μόνοι μας ή σε καταστάσεις όπου δεν χρειάζεται να ανταποκριθούμε σε κάποιον συγκεκριμένο ρόλο.

Τέλος, όταν έχουμε ταυτιστεί με έναν συγκεκριμένο ρόλο, μπορεί να απογοητευτούμε όταν αισθανόμαστε ότι δεν ανταποκρινόμαστε σε αυτόν όπως θα θέλαμε ή όταν οι άλλοι δεν μας αντιλαμβάνονται με τον τρόπο που επιθυμούμε να μας βλέπουν. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απόσταση ανάμεσα στην εικόνα που προσπαθούμε να προβάλλουμε και στον τρόπο με τον οποίο μας αντιλαμβάνονται οι άλλοι μπορεί να γίνει πηγή απογοήτευσης.

Πώς ξεκινά η ταύτιση και τι την προκαλεί;

Μια πιθανή αφετηρία της ταύτισης μπορεί να είναι η δυσκολία μας να αναγνωρίσουμε και να αποδεχτούμε τον εαυτό μας συνολικά. Να δούμε δηλαδή όλες τις πλευρές μας, συμπεριλαμβανομένων των δυνάμεων και των αδυναμιών μας.

Όταν δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε την αξία μας ανεξάρτητα από όσα πετυχαίνουμε, ίσως αναζητούμε κάτι που θα μας βοηθήσει να νιώσουμε πιο ολοκληρωμένοι. Ένα επιτυχημένο εγχείρημα, η επίτευξη ενός στόχου ή η επαγγελματική καταξίωση μπορεί να μας προσφέρει αυτή την αίσθηση. Σε άλλες περιπτώσεις, ακόμη και οι αποτυχίες μπορεί να γίνουν μέρος της εικόνας που έχουμε δημιουργήσει για τον εαυτό μας.

Ίσως, λοιπόν, κάποιες φορές να προσπαθούμε, συνειδητά ή ασυνείδητα, να καλύψουμε μια εσωτερική ανάγκη μέσα από όσα πετυχαίνουμε ή δεν καταφέρνουμε, χωρίς απαραίτητα να αντιλαμβανόμαστε ότι συμβαίνει αυτό.

Τι μας προσφέρει η ταύτιση;

Η ταύτιση μπορεί να μας προσφέρει ανακούφιση, αισθήματα υπεροχής και άλλα θετικά συναισθήματα. Μπορεί να μας βοηθά προσωρινά να νιώσουμε πιο δυνατοί, άξιοι ή σημαντικοί, προβάλλοντας προς τα έξω μια εικόνα του εαυτού μας που μας ικανοποιεί.

Μας προσφέρει, όμως, ενδεχομένως και κάτι βαθύτερο: μια έτοιμη απάντηση στο ερώτημα ποιοι είμαστε. Ο τίτλος, το αποτέλεσμα ή ο ρόλος μπορεί να μας δίνει μια αίσθηση ταυτότητας και να μας προσφέρει μια θέση ανάμεσα στους άλλους.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τα υλικά αγαθά. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος μπορεί να νιώθει καταξίωση οδηγώντας ένα ακριβό αυτοκίνητο. Δεν είναι το αυτοκίνητο αυτό καθαυτό το πρόβλημα, ούτε το γεγονός ότι κάποιος απολαμβάνει να το έχει. Το ερώτημα είναι αν το αυτοκίνητο αποτελεί απλώς κάτι που επιθυμεί και απολαμβάνει ή αν η κατοχή του γίνεται μέρος της εικόνας που έχει για τον εαυτό του και της αξίας που πιστεύει ότι έχει στα μάτια των άλλων.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με την αποτυχία, όσο παράξενο κι αν ακούγεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πεποίθηση ότι είμαστε αποτυχημένοι μπορεί να μας κρατά μακριά από νέες προσπάθειες. Όταν έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε τον εαυτό μας μέσα από αυτό το πρίσμα, ίσως δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε τις δυνατότητές μας ή να διακινδυνεύσουμε μια διαφορετική έκβαση.

Το τίμημα είναι πως η αίσθηση της αξίας μας μπορεί να εξαρτάται από ένα αποτέλεσμα που δεν είναι πάντα στο χέρι μας να διατηρήσουμε. Έτσι, μπορεί να αισθανόμαστε την ανάγκη για την επόμενη επιτυχία, ενώ παράλληλα να φοβόμαστε μήπως χάσουμε όσα έχουμε καταφέρει.

Αντίστοιχα, όταν αποτυγχάνουμε σε κάτι με το οποίο έχουμε ταυτιστεί έντονα, ενδέχεται να βιώσουμε μεγάλη απογοήτευση, να νιώσουμε ότι ισοπεδώνεται η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας ή να αμφισβητήσουμε τις δυνατότητές μας. Αυτό μπορεί να εξαρτάται από το πόσο έχουμε συνδέσει την αξία μας με το συγκεκριμένο αποτέλεσμα και από το πόσο σημαντικό είναι αυτό για εμάς.

Γιατί τότε δεν νιώθουμε πως απέτυχε απλώς ένα εγχείρημα, αλλά πως έχουμε αποτύχει εμείς.

Τι μας απελευθερώνει από αυτή την ταύτιση;

Η απελευθέρωση μπορεί να ξεκινήσει όταν διαχωρίσουμε το «απέτυχα σε κάτι» από το «είμαι αποτυχημένος» και το «πέτυχα κάτι» από το «αξίζω επειδή το πέτυχα».

Οι στόχοι και οι επιτυχίες δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα ξεκινά όταν τους ζητάμε να μας πουν ποιοι είμαστε.

Μπορούμε να αρχίσουμε να γνωρίζουμε τον εαυτό μας ως σύνολο, αναγνωρίζοντας τόσο τις δυνάμεις όσο και τις αδυναμίες μας. Να τον αποδεχόμαστε χωρίς έπαρση, αλλά και χωρίς επίκριση.

Η αποδοχή δεν σημαίνει παραίτηση. Μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας για να βελτιωνόμαστε και όχι για να τιμωρούμε τον εαυτό μας. Να συνεχίζουμε να κυνηγάμε τα όνειρά μας, χωρίς να εξαρτάται από αυτά η αξία μας.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορούμε να αναγνωρίσουμε και τη μοναδικότητά μας. Όχι ως ανωτερότητα απέναντι στους άλλους, αλλά ως την προσωπική μας υπόσταση, η οποία δεν χρειάζεται να προσδιορίζεται μέσα από τη σύγκριση μαζί τους.

Ίσως το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας είναι η αυτογνωσία. Μια διαδρομή που δεν τελειώνει ποτέ, καθώς συνεχώς ανακαλύπτουμε νέες πλευρές μας, αμφισβητούμε όσα θεωρούσαμε δεδομένα και ερχόμαστε πιο κοντά σε αυτό που πραγματικά είμαστε.

Ένας τρόπος που ίσως μας βοηθήσει να ξεκινήσουμε να απελευθερωνόμαστε από την ταύτιση είναι να πάρουμε ένα χαρτί και ένα μολύβι. Μπορούμε να καταγράψουμε όσα περισσότερα στοιχεία, δυνατότητες, αξίες ή πλευρές του εαυτού μας εκτιμούμε, ιδανικά είκοσι, και στη συνέχεια να απαντήσουμε με ειλικρίνεια στις παρακάτω ερωτήσεις:

• Αν αύριο χάναμε τον τίτλο, το αποτέλεσμα ή τον ρόλο στον οποίο στηριζόμαστε, τι από εμάς θα έμενε;
• Ποια επιτυχία ή αποτυχία έχουμε κάνει μέρος της ταυτότητάς μας;
• Τι θα κάναμε διαφορετικά αυτή την εβδομάδα αν η αξία μας δεν εξαρτιόταν από το αποτέλεσμα;

Παρ’ όλα αυτά, αν η αίσθηση της αποτυχίας ή το εσωτερικό κενό που βιώνουμε είναι έντονα και επίμονα, αξίζει να αναζητήσουμε τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

• «Αυτογνωσία: Πρώτο μέλημα στη ζωή», Γιώργος Δημόπουλος, εκδόσεις «Ιδεόγραμμα», 2003, ISBN 960-7158-30-X.
• «Coaching για ανάπτυξη υγιούς αυτοπεποίθησης», Διδακτική Ενότητα 3 του μαθήματος «Τομείς Coaching πελατών Α» (LS042), πρόγραμμα «Life Coaching», ΚΕΔΙΒΙΜ ΕΚΠΑ.
• «Εγχειρίδιο Life Coaching: 20 εργαλεία για τις συνεδρίες Life Coaching» (LS041), πρόγραμμα «Life Coaching», ΚΕΔΙΒΙΜ ΕΚΠΑ.
• «Επικοινωνιακές ικανότητες», Διδακτική Ενότητα 1 του μαθήματος «Αναπτύσσοντας Coaching ικανότητες» (LS039), Δρ. Γεώργιος Λ. Καραθάνος, πρόγραμμα «Life Coaching», ΚΕΔΙΒΙΜ ΕΚΠΑ, 2015.